Wat is AI? Betekenis, werking en voorbeelden uit het dagelijks leven
Redactie van 3inch.ai · · Bijgewerkt
Je komt het woord AI tegen in het nieuws en op je telefoon, maar het is niet altijd eenvoudig uit te leggen wat ermee wordt bedoeld.
Een chatbot die tekst maakt heet AI, maar er zijn ook andere toepassingen, zoals het indelen van afbeeldingen en het tonen van aanbevelingen.
In dit artikel leggen we aan de hand van herkenbare voorbeelden uit wat AI betekent, hoe machinaal leren en generatieve AI ermee samenhangen en waarop je moet letten bij het gebruik.
We beginnen met twee situaties die je in het dagelijks leven kunt tegenkomen.
AI is een technologie- en onderzoeksgebied rond taken die menselijke intelligentie vragen
AI verwijst naar technologie en onderzoek die erop gericht zijn computers taken te laten uitvoeren die lijken op wat mensen doen wanneer ze taal gebruiken, dingen onderscheiden of voorspellingen maken.
Het is geen naam van één product, maar een brede term die verschillende methoden en toepassingen omvat.
Voorbeeld 1: binnenkomende e-mails sorteren
Wanneer je je e-mail opent, staan berichten die op spam lijken soms op een andere plek dan je inbox.
Als een dienst AI voor die indeling gebruikt, kan hij bijvoorbeeld eerdere gegevens gebruiken om inkomende berichten te classificeren.
Dat kan helpen berichten te vinden die aandacht verdienen voordat iemand elke e-mail afzonderlijk opent.
Maar ook een belangrijk bericht kan in de spammap terechtkomen, dus ga er niet van uit dat de indeling altijd klopt.
De methode verschilt per e-maildienst en niet elke manier van sorteren gebruikt AI.
Voorbeeld 2: een concepttekst maken van notities
Stel dat je van je voorbereidingsnotities voor een evenement een conceptuitnodiging wilt maken voor deelnemers.
Als je notities met bijvoorbeeld datum, tijd en plaats aan een tekstgenererend AI-systeem geeft, kan het helpen de informatie tot een lopende tekst te herschikken.
De volgende notities zijn een fictief voorbeeld.
Voorbereidingsnotities (fictief)
De leesclub komt op 10 november van 14:00 tot 15:00 bij elkaar in vergaderzaal 2 van het buurthuis. Deelname is gratis. Aanmelden kan uiterlijk 5 november per e-mail bij de organisator.
Om de notities om te zetten in een uitnodiging kun je de generatieve AI bijvoorbeeld dit vragen.
Verzoek (fictief)
Maak op basis van de volgende notities een uitnodiging voor deelnemers. Vermeld datum, tijd, plaats, deelnamekosten en aanmelddeadline en voeg geen informatie toe die niet in de notities staat.
De leesclub komt op 10 november van 14:00 tot 15:00 bij elkaar in vergaderzaal 2 van het buurthuis. Deelname is gratis. Aanmelden kan uiterlijk 5 november per e-mail bij de organisator.
Stel dat de generatieve AI de volgende tekst teruggeeft.
Antwoord (fictief; geen gemeten resultaat)
De leesclub komt op 10 november van 14:00 tot 15:00 bijeen in vergaderzaal 2 van het buurthuis. Deelname is gratis. Wil je meedoen, meld je dan uiterlijk 5 november per e-mail aan bij de organisator.
In dit voorbeeld bevat de tekst de datum, tijd, plaats, kosten en deadline die in de notities staan.
De notities bevatten echter geen jaartal of e-mailadres, dus de organisator moet de ontbrekende informatie controleren voordat de uitnodiging daadwerkelijk wordt verstuurd.
Tekst laten herschrijven door AI en ontbrekende gegevens aanvullen zijn twee verschillende taken.
Controleer ook voordat je echte documenten invoert de gebruiksvoorwaarden en regels van je organisatie om te zien of je persoonsgegevens of vertrouwelijke informatie naar die dienst mag sturen.
Wat hebben de twee voorbeelden gemeen?
Het sorteren van e-mail is een classificatietaak; het maken van een uitnodiging is tekstgeneratie, met een ander doel en resultaat.
In beide gevallen wordt ingevoerde informatie verwerkt tot een resultaat dat mensen bij hun werk kan helpen.
Omdat de geschikte taken en vereiste invoer per soort AI verschillen, hoef je er niet van uit te gaan dat alle AI hetzelfde kan.
Waar staat AI voor in het Engels?
AI is een afkorting van de Engelse woorden artificial intelligence, in het Nederlands kunstmatige intelligentie.
Artificial betekent kunstmatig en intelligence betekent intelligentie.
De Nederlandse term kunstmatige intelligentie en de Engelse afkorting AI verwijzen doorgaans naar hetzelfde brede begrip.
In het Nederlands hoor je zowel de Engelse uitspraak van AI als de Nederlandse letternamen.
Lees meer over de Engelse schrijfwijze, uitspraak en verwante uitdrukkingen zoals generative AI in Wat betekent AI? Betekenis, uitspraak en Engelse termen.
Waarvoor wordt AI gebruikt?
AI kan helpen informatie te classificeren, herkennen, voorspellen, aanbevelen of genereren, afhankelijk van het doel.
De tabel geeft voorbeelden om toepassingen te begrijpen en betekent niet dat alle diensten op dezelfde manier werken.
| Taak | Voorbeeld | Wat controleer je bij gebruik van het resultaat? |
|---|---|---|
| Classificeren | Mogelijke spam apart zetten | Zijn er belangrijke berichten ten onrechte verplaatst? |
| Herkennen | Objecten op foto’s onderscheiden | Is het object ook bij een onduidelijke foto juist herkend? |
| Voorspellen | Vraag schatten op basis van eerdere verkoop | Zijn veranderingen in de omstandigheden meegenomen? |
| Aanbevelen | Producten of video’s voorstellen | Past het voorstel bij je doel en zijn er andere opties? |
| Genereren | Van notities een concepttekst maken | Ontbreekt er informatie of is er iets toegevoegd? |
Een systeem dat voorwerpen op foto’s herkent kan fouten maken als een foto donker is, een voorwerp maar gedeeltelijk zichtbaar is of vanuit een ongebruikelijke hoek is gefotografeerd.
De omstandigheden waarin fouten ontstaan verschillen per systeem, dus hetzelfde resultaat geldt niet voor alle AI.
Denk niet alleen aan het resultaat, maar ook aan de staat van de invoer en de gevolgen van een fout.
Een gemiste fout bij het ordenen van hobbyfoto’s heeft andere mogelijke gevolgen dan een fout in een situatie waarin veiligheid een rol speelt.
Een voorspelling legt de toekomst niet vast
Stel dat een winkel met behulp van eerdere verkoopcijfers wil schatten hoeveel producten er volgende week worden verkocht.
Zelfs als de voorspelling nuttig is, kunnen er gebeurtenissen plaatsvinden die onvoldoende in de invoer zijn verwerkt, zoals een plotselinge weersverandering of de annulering van een evenement in de buurt.
Gebruik de voorspelling daarom als één aanwijzing en houd bij het bepalen van de bestelling ook rekening met evenementen en de situatie ter plaatse.
Een voorspelling is informatie voor een beslissing, geen garantie voor de toekomst.
Hoe werkt AI?
De werking verschilt per soort AI; als voorbeeld bekijken we hier in grote lijnen machinaal leren, waarbij patronen uit gegevens worden geleerd.
Een model maken met behulp van gegevens
Om een systeem te maken dat foto’s herkent, kun je bijvoorbeeld foto’s van katten en honden verzamelen en bij elke foto aangeven welke diersoort erop staat.
Tijdens het leren wordt met zulke voorbeelden een model afgesteld dat van invoer naar een resultaat gaat.
Een model is in deze context een mechanisme dat ingevoerde informatie verwerkt en bijvoorbeeld een voorspelling of classificatie oplevert.
Na het leren kun je een nieuwe foto aan het model geven en het resultaat krijgen, bijvoorbeeld of het een kat of hond is.
Het voorbeeld is vereenvoudigd om het idee uit te leggen; in de praktijk vragen onder meer gegevenskeuze, leermethode en evaluatie veel aandacht.
Leren en het verwerken van nieuwe invoer zijn verschillend
Met leren bedoelen we hier de fase waarin het model met behulp van voorbeelden wordt afgesteld.
De fase waarin een voltooid model nieuwe invoer verwerkt om een resultaat te geven, wordt inferentie genoemd.
Het model leert niet noodzakelijk telkens opnieuw op het moment dat je het gebruikt.
Of een dienst gesprekshistorie bewaart of invoer gebruikt om modellen te verbeteren zijn afzonderlijke vragen; controleer daarvoor de instellingen en voorwaarden van de betreffende dienst.
Ook aannemelijke resultaten vragen controle
Als de gegevens waarmee een model heeft geleerd afwijken van de situatie waarin het wordt gebruikt, of als benodigde informatie ontbreekt, kan een resultaat onjuist zijn.
Vooral tekstgenererende AI kan onjuiste informatie in natuurlijke zinnen teruggeven, waardoor leesbaarheid op zichzelf geen bewijs van juistheid is.
Controleer informatie waarbij fouten gevolgen hebben, zoals data, bedragen en bronverwijzingen, aan de hand van het oorspronkelijke document of een betrouwbare primaire bron.
Het verschil tussen machinaal leren, deep learning en generatieve AI
Bij AI kom je vergelijkbare termen tegen, waardoor ze misschien allemaal hetzelfde lijken te betekenen.
Het helpt om onderscheid te maken tussen wat een systeem moet doen en de methode die daarvoor wordt gebruikt.
Machinaal leren is één benadering van AI
Machinaal leren gebruikt gegevens om patronen te leren en die bijvoorbeeld toe te passen bij classificaties of voorspellingen.
Het is een benadering binnen het brede AI-gebied; niet alle AI berust uitsluitend op machinaal leren.
Deep learning, of diep leren, is een vorm van machinaal leren met neurale netwerken die uit meerdere lagen bestaan.
Als uitgangspunt kun je onthouden dat deep learning onder machinaal leren valt en machinaal leren een benadering van AI is.
Generatieve AI maakt onder meer tekst en afbeeldingen
Generatieve AI wordt gebruikt om inhoud te maken, zoals tekst, afbeeldingen en audio.
In het eerdere voorbeeld hielp die op basis van notities een conceptuitnodiging voor de leesclub te maken.
Bij het spamvoorbeeld was het doel daarentegen ontvangen e-mails te classificeren.
De twee voorbeelden hebben verschillende functies, maar generatieve AI is ook een vorm van AI en staat er niet volledig los van.
De techniek en de invoer en uitvoer waarin een product goed is verschillen per product; één dienst kan ook meerdere functies combineren.
Wat controleer je voordat je AI gebruikt?
Denk bij een eerste kennismaking niet alleen aan wat de dienst zegt te kunnen, maar ook aan de gegevens die je invoert en aan het gebruik van het resultaat.
Een fout in een fictieve oefentekst voor jezelf heeft bijvoorbeeld andere gevolgen dan een fout in een uitnodiging voor klanten.
Mag je de informatie invoeren?
Je mag persoonsgegevens, gegevens van zakenpartners en interne documenten die nog niet openbaar zijn niet vanzelfsprekend naar elke dienst sturen.
Controleer hoe de dienst gegevens verwerkt en wat de regels van je organisatie zijn; voer bij twijfel niets in en overleg met bijvoorbeeld een beheerder.
Voor een eerste oefening kun je een zelfgemaakt fictief document gebruiken zonder echte namen of adressen.
Het verwijderen van namen maakt gegevens niet automatisch anoniem: een combinatie van andere details kan nog steeds een persoon of zakenpartner herkenbaar maken.
Wie controleert de uitvoer, en hoe?
Bij de uitnodiging moest iemand de datum, tijd en plaats met de oorspronkelijke notities vergelijken en bij de organisator het ontbrekende jaar en e-mailadres navragen.
Als je vooraf bepaalt waarmee je de uitvoer vergelijkt, wordt controleren voordat je die gebruikt gemakkelijker.
Zelfs als er bronnen worden vermeld, controleer je of de links bestaan en of de pagina’s de bewering werkelijk ondersteunen.
Neem bij medische, juridische, financiële of veiligheidskwesties geen beslissing uitsluitend op basis van een AI-antwoord en raadpleeg zo nodig een deskundige of een bevoegde instantie.
Begin met een kleine taak
Om te oefenen kun je beginnen met een taak die gemakkelijk terug te draaien is, zoals het leesbaarder maken van een korte tekst die je zelf hebt bedacht.
Vergelijk het resultaat met de oorspronkelijke tekst en controleer of belangrijke informatie behouden is en de betekenis niet is veranderd.
Als er iets ontbreekt, kun je precies aangeven wat anders moet en om een nieuwe versie vragen.
In de gepubliceerde handleiding voor het schrijven van prompts lees je meer over het opstellen van een verzoek.
Hoeveel van een taak kun je aan AI overlaten?
Je hoeft niet te kiezen tussen een volledige taak uit handen geven en helemaal geen AI gebruiken.
Je kunt een taak opdelen en onderscheiden waarbij AI helpt en wat een mens controleert en beslist.
Een tekst inkorten
Stel dat je de uitnodiging voor de leesclub wilt inkorten om die op een prikbord te plaatsen.
Dit is de fictieve oorspronkelijke tekst.
Oorspronkelijke uitnodiging (fictief)
De leesclub komt op 10 november van 14:00 tot 15:00 bij elkaar in vergaderzaal 2 van het buurthuis. Deelname is gratis. Wil je meedoen, meld je dan uiterlijk 5 november per e-mail aan bij de organisator.
Je wilt de tekst inkorten zonder informatie weg te laten die lezers nodig hebben en doet daarom dit verzoek.
Verzoek (fictief)
Kort de volgende uitnodiging in en behoud de datum, tijd, plaats, deelnamekosten, aanmelddeadline en aanmeldmethode. Voeg geen nieuwe informatie toe.
De leesclub komt op 10 november van 14:00 tot 15:00 bij elkaar in vergaderzaal 2 van het buurthuis. Deelname is gratis. Wil je meedoen, meld je dan uiterlijk 5 november per e-mail aan bij de organisator.
Stel dat AI het volgende antwoord geeft.
Antwoord (fictief; geen gemeten resultaat)
Leesclub op 10 november vanaf 14:00 in vergaderzaal 2 van het buurthuis. Gratis. Meld je uiterlijk 5 november per e-mail aan bij de organisator.
De datum, begintijd, plaats, kosten en deadline staan er nog in, maar de oorspronkelijke eindtijd van 15:00 ontbreekt.
Als deelnemers ook de eindtijd moeten kennen, moet iemand dat opmerken door de tekst met het origineel te vergelijken en om aanvulling vragen.
Correctieverzoek (fictief)
Voeg ook de eindtijd van 15:00 uit de oorspronkelijke uitnodiging toe. Verander de overige informatie niet.
Gecorrigeerd antwoord (fictief; geen gemeten resultaat)
Leesclub op 10 november van 14:00 tot 15:00 in vergaderzaal 2 van het buurthuis. Gratis. Meld je uiterlijk 5 november per e-mail aan bij de organisator.
In dit voorbeeld vraagt iemand AI om de tekst in te korten en is de mens verantwoordelijk voor het controleren van de informatie en het besluiten tot correctie.
Vergelijk ook na de correctie datum, tijd, plaats, kosten, aanmelddeadline en aanmeldwijze met het oorspronkelijke document.
Net als in het eerdere voorbeeld ontbreken het jaar en e-mailadres in het oorspronkelijke document; vraag die aan de organisator als ze nodig zijn voor de aankondiging.
Bepaal vooraf wanneer de taak klaar is
Als je vóór je verzoek bepaalt waaraan het resultaat moet voldoen, kun je de uitvoer gemakkelijker controleren.
In dit voorbeeld moet de tekst niet alleen korter zijn: de datum, begin- en eindtijd, plaats, kosten, aanmelddeadline en aanmeldmethode moeten ook behouden blijven.
Controleer bovendien of er geen informatie is toegevoegd die niet in het oorspronkelijke document staat.
Ook bij andere taken kun je essentiële gegevens en voorwaarden waarbij fouten problemen veroorzaken vooraf opschrijven als controlepunten.
Bij een productbeschrijving kan een criterium bijvoorbeeld zijn dat alleen de productkenmerken uit de beschikbare documenten worden gebruikt, zonder onbevestigde effecten of prijzen toe te voegen.
Of die kenmerken en prijzen zelf nog actueel zijn, moet je los van het herschrijven aan de hand van primaire bronnen controleren.
Grenzen om rekening mee te houden
AI kan helpen informatie te vinden die iemand gemakkelijk over het hoofd ziet, maar is niet in iedere situatie even nauwkeurig.
Kijk bij de beslissing om AI te gebruiken niet alleen naar geslaagde voorbeelden, maar ook naar wie door een fout geraakt kan worden en wat de gevolgen zijn.
Informatie die niet in de bron staat, is niet gegarandeerd
Als notities die je aan AI geeft geen jaar van een evenement bevatten, kan AI het juiste jaar niet uit die notities alleen vaststellen.
Ook als een antwoord een jaar noemt, kan dat een aannemelijke aanvulling zijn in plaats van een gecontroleerd feit.
Controleer ontbrekende noodzakelijke informatie bij de eigenaar van het document of een betrouwbare bron in plaats van AI te laten raden.
Controleer gemak en eerlijkheid afzonderlijk
Stel dat een systeem voor automatische verdeling van vragen sommige formuleringen niet goed verwerkt en daardoor bepaalde vragen niet op de juiste plek terechtkomen.
Dit is een fictief voorbeeld en geen testresultaat van een specifiek product.
Controleer behalve de snelheid ook bij welke soorten vragen fouten ontstaan en of mensen correcties kunnen maken of hulp kunnen vragen.
Houd bij toepassingen die mensen raken de uitvoer regelmatig in de gaten en zorg dat je het gebruik kunt stoppen of op een andere methode kunt overstappen als er problemen zijn.
Gebruikt alles wat automatisch werkt AI?
Een timer die op een vast tijdstip het licht uitdoet, volgt een door een mens ingestelde voorwaarde.
Als de timer dagelijks op dezelfde tijd uitschakelt, blijkt uit die beschrijving alleen niet dat AI wordt gebruikt.
Systemen die afbeeldingen herkennen of met historische gegevens voorspellingen maken, kunnen wel AI gebruiken.
Maar aan gemak of automatische werking alleen kun je niet zien of een systeem AI gebruikt.
Als je wilt weten hoe een dienst werkt, controleer dan de uitleg over de functies en methoden van de aanbieder.
Wat als AI een verkeerde classificatie maakt?
Bij het eerdere spamvoorbeeld kan een belangrijk bericht in de spammap terechtkomen.
Als een verwachte reactie op een aanmelding niet in je inbox staat, controleer dan de spammap.
Als het bericht daar staat, kun je bij sommige diensten aangeven dat het geen spam is.
De exacte handelingen en het effect op toekomstige indelingen verschillen per dienst.
Het belangrijkste is te weten hoe je een fout kunt vinden, controleren en corrigeren.
Spreek bij zakelijk gebruik ook af wie welke map controleert, zodat belangrijke berichten niet worden gemist.
Wat is het verschil tussen generatieve AI en zoeken?
Een zoekdienst kan pagina’s vinden die bij je zoekwoorden passen, waarna je de oorspronkelijke bronnen kunt bezoeken.
Een tekstgenererend AI-systeem maakt daarentegen een antwoord op basis van de invoer.
Sommige diensten combineren zoeken en genereren en tonen zowel een antwoord als verwijzingen.
Kijk daarom verder dan het label en controleer of je de bron van een antwoord kunt terugvinden en of die pagina werkelijk bevat wat wordt beweerd.
Ook een door AI getoonde link garandeert op zichzelf niet dat de informatie klopt.
Veelgestelde vragen
Tot slot bespreken we vragen die vaak opkomen voordat iemand AI gaat gebruiken.
Denkt AI zoals een mens?
Ook als AI natuurlijke zinnen produceert, kun je daaruit niet afleiden dat die op dezelfde manier tot stand komen als menselijk denken.
Kijk liever naar welke invoer het systeem accepteert, welke resultaten het oplevert en waar fouten mogelijk zijn dan alleen naar hoe menselijk het lijkt.
Moet je kunnen programmeren om AI te gebruiken?
Sommige AI-diensten kun je gebruiken door tekst in te voeren en een antwoord te ontvangen, zonder code te schrijven.
Programmeren kan wel nuttig zijn als je zelf een AI-systeem ontwikkelt of AI in bestaande software wilt integreren.
Gebruiken en ontwikkelen zijn verschillende activiteiten: je hoeft niet alle onderdelen zelf te kunnen bouwen voordat je AI voor het eerst probeert.
Geeft AI altijd hetzelfde antwoord?
Zelfs bij vergelijkbare verzoeken kunnen resultaten verschillen afhankelijk van de dienst, instellingen en ingevoerde informatie.
Verschillende antwoorden betekenen niet automatisch dat een van beide juist is.
Controleer belangrijke informatie in het oorspronkelijke document of een primaire bron, in plaats van alleen af te gaan op overeenstemming tussen antwoorden.
Samengevat
AI is een brede term voor technologie en onderzoek rond taken die verband houden met menselijke intelligentie.
Afhankelijk van het doel kan AI bijvoorbeeld helpen e-mails te classificeren, vraag te voorspellen of een tekstconcept te maken.
Bepaal bij gebruik vooraf welke informatie je invoert en waarmee je het resultaat vergelijkt, en begin met een kleine taak.
Bronnen geraadpleegd op 2026-10-31: OESO: Artificial intelligence; Google Cloud: What is artificial intelligence?; Google Cloud: Deep learning vs machine learning vs AI.